Ο πολιτισμός της σκαλωσιάς

Είμαστε σε αναζήτηση νέας ταυτότητας. Προσπαθήσαμε την οικουμενικότητα της παγκοσμιοποίησης να τη μετατρέψουμε σε αισθητική — και διαπιστώσαμε ότι τίποτα δεν μπορεί να είναι οικουμενικό χωρίς να είναι πρώτα τοπικό. Προσπαθήσαμε να ξεφύγουμε από την έννοια του στυλ και τη χρονικότητα της αισθητικής εναλλαγής — και ακόμα και με τον «απόλυτο» λειτουργισμό αδυνατήσαμε να αποδεσμευτούμε από την προσωπικότητα του δημιουργού, τα υλικά και τις τεχνολογίες της κατασκευής.

Αυτή η αποστροφή από τον τόπο, τα υλικά, την τεχνική — και τελικά από την έκφραση μέσω του συλλογικού αντί του αυθαίρετου υποκειμενισμού που έχουμε οικειοποιηθεί — μας έχει συρρικνώσει. Είμαστε ένας πολιτισμός της σκαλωσιάς.

Όχι με την έννοια ότι απλώς επισκευάζουμε αντί να χτίζουμε. Αλλά με μια πιο ριζική: έχουμε ανακαλύψει τη δημιουργική μας διέξοδο μέσα από τη συντήρηση ως πράξη δημιουργίας. Το πλαίσιο έχει γίνει το έργο. Η σκαλωσιά δεν στέκεται πια μπροστά από κάτι που χτίζεται — έχει γίνει η ίδια το αντικείμενο, η ίδια η καλλιτεχνική επιλογή. Δεν είναι απαραίτητα λάθος. Αλλά αξίζει να το αναγνωρίσουμε για αυτό που είναι.

Η δύναμη του πολιτισμού μας δεν βρίσκεται στην άντληση του περιεχομένου της ιστορίας, αλλά στη συντήρηση και πλαισίωσή της — γιατί αυτό επιτρέπει τη συσχέτιση και αφομοίωση των αξιών της. Η απομόνωσή μας από την ιστορία είναι επιλογή. Και κάθε επιλογή παράγει ιστορία — το θέμα είναι αν αυτή η ιστορία αναγνωρίζεται ως τέτοια, ή αν η ίδια πιστεύει ότι παγώνει τον χρόνο.

Η επισκευή ενός μνημείου είναι το απόλυτο παράδειγμα αυτής της συνθήκης. Γιατί να σώσουμε ένα μνημείο; Γιατί δεν το κάναμε νωρίτερα; Η αγάπη του ερειπίου δεν ήρθε τυχαία — ήρθε ως αποτέλεσμα ιδεολογικών συγκρούσεων στον χώρο, και της επιβίωσης του παρελθόντος ακόμα και όταν η ιστορία γράφεται από τους νικητές. Η αγάπη του ερειπίου είναι διαχρονικά η αγάπη των μεγάλων ηττημένων. Μια προσωποποίηση της ιστορίας ως υπενθύμιση θανάτου — και της ευθραυστότητας κάθε πολιτισμού.

Ίσως το διακύβευμα της εποχής να είναι ακριβώς η άρθρωση αυτής της ευθραυστότητας στο συλλογικό πεδίο. Αυτό που χρειάζεται να αλλάξει δεν είναι ο κόσμος — αλλά ο τρόπος που τον βλέπουμε. Και για να γίνει αυτό πρέπει να πιστέψουμε ότι η καθημερινή, πεζή πραγματικότητά μας παράγει ιστορία — είτε το βλέπουμε είτε όχι. Η σκαλωσιά δεν είναι προσωρινή. Είναι ένας νέος τόπος.